2 augustus 2023. Zomerzwammen in Schepping
Eef Arnolds
(foto Eef Arnolds).
Het is lang geleden dat we midden in de zomer een periode hadden met zoveel neerslag als dit jaar. Volgens de website van het KNMI varieert de neerslagsom in juli binnen Drenthe van 87 tot 166 millimeter, waarbij het leeuwendeel viel in de tweede helft van de maand. Dit heeft ertoe geleid dat nu, begin augustus, al op allerlei plaatsen veel paddenstoelen verschijnen, een fenomeen dat in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw normaal was, maar in deze eeuw is dit uitzonderlijk. Het was voor mij aanleiding om vandaag een mycologische rondwandeling te maken door mijn natuurterrein Schepping bij Holthe.
Ik kon zo’n 40 soorten noteren. Op zich geen opzienbarend aantal, maar tegenwoordig wel een mooie score voor hoogzomer. Bovendien zaten er veel bijzonderheden tussen. De meest opvallende soort was de Puntmutswasplaat (Hygrocybe acutoconica) die met honderden vruchtlichamen in de schrale graslanden stond, veel meer dan in alle voorgaande jaren. Ze groeien alleen in de delen die in het verleden bestrooid zijn met mergelkalk. Op één stukje van 5 x 5 meter telde ik 134 exemplaren. Ook de Zwartwordende wasplaat (H. conica) was plaatselijk al talrijk.
In het kalkgrasland stonden ook prachtige groepen van de Zwartblauwe satijnzwam (Entoloma atrocoeruleum) en van het Geschubd blauwplaatstaalsteeltje (E. chalybaeum var. chalybaeum). Op een pas gemaaid pad viel een wat verfomfaaid, spierwit, paddenstoeltje op met een vlakke hoed. De onderkant toonde vrij staande, roze lamellen en een witte, behaarde steel met aan de basis wat flapjes van een volva. Het was de Donzige beurszwam (Volvariella hypopitys), in Drenthe een grote zeldzaamheid.
Een andere interessante habitat was de lemige oeverzone van het Kristalmeer die eveneens in voorgaande jaren van kalk is voorzien. Over de hele lengte groeiden tientallen Veenmosvuurzwammetjes (Hygrocybe coccineocrenata), hier niet tussen veenmos, maar tussen oeverplanten op de leem. Ook deze wasplaat was veel talrijker dan in voorgaande jaren. Er stonden ook een paar mini-exemplaren van de Zwartwordende wasplaat (Hygrocybe conica) met hoedjes niet groter dan vijftien millimeter. Dat is de zeldzame variëteit conicopalustris die alleen in een natte, schrale omgeving groeit en mogelijk in werkelijkheid een aparte soort is. Ik had hem nog niet eerder in Schepping gezien.
Op enkele plekken langs de oever werden deze wasplaten vergezeld van het Grootsporig staalsteeltje (Entoloma cyanulum), een mooi, teer paddenstoeltje met een blauwe tot bruinviolette hoed en grijsblauwe steel. Deze soort wordt nog niet vermeld in de Drentse paddenstoelenatlas, maar is al wel een paar jaar geleden in Schepping gezien (zie ook deze rubriek Waarnemingen 6 september 2020, met foto). Het is in ons land en daarbuiten een grote zeldzaamheid, karakteristiek voor basenrijke moerassen en oevers. Op onbegroeide leemplekken stonden tientallen vruchtlichamen van het Driekleurige ruitertje (Marasmiellus tricolor); driekleurig vanwege een witte hoed, roze, aflopende lamellen en een blauwgroene steelbasis.
(foto Eef Arnolds).
28 juli 2023. Bruine borstelkurkzwam in Hoogeveen
Bernhard de Vries & Eef Arnolds
Bernhard de Vries meldde een vroege vondst van de Bruine borstelkurkzwam (Coriolopsis gallica) door Johan Scheeres in het Zuiderpark in Hoogeveen. Hij groeide daar aan de voet van een levende es. Deze eenjarige buisjeszwam is in het veld goed te herkennen aan de vrij grote, breed aangehechte, kurkachtige vruchtlichamen die van boven dicht en ruig bruin behaard zijn en op doorsnede bruin hoedvlees laten zien. De poriën zijn vrij grof en dikwandig. De Bleke borstelkurkzwam (Coriolopsis trogii) vertoont grote gelijkenis, maar de hoed is lichter van kleur en hij heeft wit vlees. Die soort heeft een sterke voorkeur voor hout van populieren, terwijl de Bruine borstelkurkzwam in Nederland essenhout prefereert.
De Bruine borstelkurkzwam wordt nog niet genoemd in de Drentse paddenstoelenatlas. De soort is in Drenthe recent ook gevonden door Eef Arnolds op 2 november 2021 in Boswachterij Gees achter de boswachterswoning aan de Tilweg. Hij groeide daar massaal op de dode, omgevallen stam van een oude es. Op de PWD-excursie van 7 november 2022 werd deze soort op dezelfde locatie genoteerd.
In Nederland is de Bruine borstelkurkzwam matig algemeen met de meeste vindplaatsen in het westen van het land, het rivierengebied en Zuid-Limburg (verspreidingsatlas.nl). Dat zijn ook de streken met voedselrijke grond waar de meeste essen groeien. Het is opvallend dat de soort in het noorden van Friesland en Groningen zeer schaars is, terwijl daar ook veel essen zijn aangeplant. In Europa heeft deze houtzwam een overwegend zuidelijke verspreiding, noordelijk tot in het zuiden van Scandinavië. Het verschijnen van deze paddenstoel in Drenthe kan dus mede het gevolg zijn van het warmere klimaat.
25 juli 2023. Ruige weerschijnzwam bij Een
Ipie Pater & Eef Arnolds
Tijdens onderzoek naar wespvlinders zagen Ipie Pater en Wil Folkers in Een-West een grote houtzwam op een oude appelboom: de Ruige weerschijnzwam (Inonotus hispidus). Onderstaande foto geeft een goed beeld van jonge vruchtlichamen. Die zijn zacht en vlezig zijn met een fluwelige hoed en geelachtige poriën die vaak kleurloze druppels afscheiden. De vruchtlichamen zijn eenjarig en worden geleidelijk hard en bros met een ruig behaarde bovenkant. Daarbij verkleuren ze in de loop van hun ontwikkeling via bruin naar zwart.
De Ruige weerschijnzwam is een zwakteparasiet op levende loofbomen op voedselrijke grond en kan op een boom jaren achtereen vruchtlichamen vormen. Hij is in Drenthe zeldzaam op zeer verspreide vindplaatsen.
21 juli 2023. Vroege russula’s
Hendrica Vooijs & Eef Arnolds
Na de buien van de afgelopen tijd zijn er in de bossen al diverse russula’s te bewonderen. Hendrica Vooijs maakte bovenstaande foto’s van de Smakelijke russula (Russula vesca) in het Sleenerzand. Het is een ongewoon donkere vorm van deze soort. Gewoonlijk is de hoed lichter vleeskleurig roze. Op de foto is de soort toch goed te herkennen aan de witte, relatief dicht opeen staande lamellen, de witte steel en het witte randje van de hoed.
In Schepping staan bij jonge berken op lemige grond al grote exemplaren van de Verblekende russula (R. exalbicans), in het veld te herkennen aan de combinatie van een aanvankelijk flets rozerode hoed die snel groenig grijs tot vuilwit uitbleekt, de roomkleurige lamellen, milde tot iets scherpe smaak en groeiplaats bij berken. Deze paddenstoel groeit hier uitsluitend in gedeelten die bekalkt zijn met gemalen mergel. Elders in Drenthe groeit de Verblekende russula voornamelijk in bermen van wegen en paden, verhard met kalkhoudend materiaal, zoals schelpen of gemalen puin.
Ook de Gele berkenrussula (R. claroflava) is al tot bloei gekomen. In Schepping staat deze fraaie soort met knalgele hoed juist uitsluitend in de zure, niet bekalkte stukken.
19 juli 2023. De Oranje sparrenhoutzwam, een vervolgverhaal
Peter Hauwert & Eef Arnolds
Peter Houwert meldde twee nieuwe vindplaatsen van de Oranje sparrenhoutzwam (Pycnoporellus fulgens) in het Drents-Friese Wold. Hij vond deze soort op 16 juli aan de zuidkant van Oude Willem in het Prinsenbos en op 19 juli even ten oosten van het heideterreintje De Hoekenbrink. Beide vondsten waren op dode stammen van Fijnspar. Alleen in het Prinsenbos groeide hij samen met vruchtlichamen van de Roodgerande houtzwam (Fomitopsis pinicola), een paddenstoel waarmee de Oranje sparrenhoutzwam altijd samen schijnt voor te komen. De fraaie, jonge vruchtlichamen in het Prinsenbos zijn hier afgebeeld.
De Oranje sparrenhoutzwam is pas in 2019 in ons land ontdekt door Rob Chrispijn, eveneens in het Drents-Friese Wold (zie deze rubriek Waarnemingen van 6 augustus 2019). Sindsdien is deze opvallende paddenstoel al op zeker twaalf plekken in Nederland gevonden met een duidelijk zwaartepunt in Drenthe (NDFF verspreidingsatlas). Hij profiteert van het massaal afsterven van Fijnspar door aantasting van de Letterzetter, waardoor ook de Roodgerande houtzwam enorm is toegenomen en in sommige opstanden massaal voorkomt.
12 mei 2023. De Fijnschubbige trechterzwam, een vroege soort in sparrenbossen
Hendrica Vooijs & Eef Arnolds
Fijnschubbige trechterzwam (Clitocybe squamulosa) in landgoed Kleuvenveen
(foto’s Hendrica Vooijs).
Het jonge sparrenbos in landgoed Kleuvenveen bij Anderen is befaamd om zijn bijzondere paddenstoelen. Hendrica Vooijs was er op 12 mei op zoek naar de Grote voorjaarsbekerzwam (Discina ancilis), en met succes. Deze opvallende paddenstoel was hier in april 2022 ontdekt door Jeroen Onrust (zie deze rubriek Waarnemingen van 8 april 2022).
Ze vond in het naaldendek onder de sparren ook een compacte plaatjeszwam met een vleeskleurig bruine, wat schubbige hoed en sterk aflopende lamellen: de Fijnschubbige trechterzwam (Clitocybe squamulosa). Door de schubjes op de hoed is deze soort te onderscheiden van verwanten, zoals de Slanke trechterzwam (C. gibba). Volgens de Drentse paddenstoelenatlas is de Fijnschubbige trechterzwam zeldzaam en karakteristiek voor sparrenbossen op min of meer voedselrijke grond, maar hij wordt soms ook in loofbossen aangetroffen. Opvallend is verder dat alle waarnemingen gedaan zijn in het voorjaar en de (na)zomer (mei-september), terwijl verwante soorten voornamelijk in het najaar fructificeren.
21 april 2023. Kluifzwamverhalen
Joop Verburg
Zwartwitte bokaalkluifzwam (H. leucomelaena) bij Grove den op de begraafplaats van Zuidwolde (foto Joop Verburg).
Onlangs is naar aanleiding van het 50-jarig jubileum van Natuurvereniging Zuidwolde een boek uitgekomen over de begraafplaats in Zuidwolde met de titel “De Stenen Tuin”. Dat boek is gemaakt in samenwerking met de Oudheidkamer Zuidwolde (Bert Steenbergen) en met Marga Kool als eindredactrice die ook bij ieder hoofdstuk een passend gedicht heeft geschreven. De eigenlijke aanleiding was dat in de loop van de jaren steeds duidelijker werd dat deze begraafplaats een uitzonderlijk rijke natuur had. Met name op het gebied van schraalgraslandpaddenstoelen is het in al zijn beperktheid van 7500 m2 een klein paradijs. Dat betreft dus vooral de twaalf soorten wasplaten, drie soorten aardtongen en verder knotszwammen, koraalzwammen, koraaltjes en zeldzame Satijnzwammen.
Daarnaast vonden we op deze begraafplaats in de loop van de jaren ook vijf soorten kluifzwammen: jaarlijks Witte en Zwarte kluifzwammen (Helvella crispa en H. lacunosa), regelmatig Roetkluifzwammen (H. atra), de laatste jaren ook Holsteelkluifzwammen (H. elastica) en eenmaal een Nonnenkapkluifzwam (H. spadicea).
Het boek is er gekomen en begin april als jubileumcadeau bezorgd bij ruim 4700 adressen in Zuidwolde en de 6 omringende dorpen. Diezelfde week vond ik op de begraafplaats een paddenstoel op een kalkrijk paadje met oude dennenbomen er langs. Gezien de bokaalvorm en de korte witte steel eronder, dacht ik aan een kluifzwam. Met hulp van de site Waarneming.nl en de Paddenstoelenatlas van Drenthe werd hij gedetermineerd als de Zwartwitte bokaalkluifzwam (H. leucomelaena), een landelijk zeldzame soort die in Drenthe kenmerkend is voor zandige bermen van schelpenfietspaden. Een admin van Waarneming.nl meende nog dat het de Bokaalkluifzwam was, maar die werd snel dankzij Eef teruggefloten, omdat bij de Bokaalkluifzwam de ribben op de steel doorlopen tot op de kom en omdat deze soort alleen bij loofbomen groeit. De vruchtlichamen die ik vond, groeiden beslist bij Grove den.
Op 20 april wilde ik de Zwartwitte bokaalkluifzwam laten zien aan een van onze leden die in paddenstoelen geïnteresseerd is (zij vond de week ervoor op een andere plek in Zuidwolde de Voorjaarskluifzwam, maar dat is geen Helvella). We liepen de begraafplaats op en we waren nog maar net op weg toen zij riep: “Oh, ik zie ze al, ze staan hier ook!” Nu kon ik de deskundige uithangen en zeggen: “Nee, dat kan niet, want hier staan helemaal geen dennen, alleen eiken”. Al snel kon ik concluderen dat het nu wèl ging om de Bokaalkluifzwam (H. acetabulum), vooral toen ik er één uit de grond haalde en prachtig te zien was dat de witte plooien langs de steel ook op de bokaal doorgroeiden. Ook de Bokaalkluifzwam groeit in deze regio voornamelijk langs (fiets)paden met kalkrijke verharding, maar hij is aanmerkelijk minder zeldzaam dan zijn Zwartwitte verwant.
Het boek is nog maar net uit en nu al twee kluifzwammen erbij op de begraafplaats in Zuidwolde. In totaal zeven soorten, een uniek aantal voor Drenthe. Wat een weelde!
Bokaalkluifzwam (H. acetabulum) bij Zomereik op de begraafplaats van Zuidwolde
(foto Joop Verburg).
Op diezelfde tocht vonden we op een zerk een rijtje urntjes (evenals kluifzwammen passend op een begraafplaats!) maar het was onduidelijk welk insect de maker daarvan is. Pieter van Breugel van EIS Nederland deelde mee dat het gaat om nesten van de Kleine harsbij (Anthediellum strigatum), een soort die in Nederland vrij zeldzaam is en die in zijn bouwsels onder andere hars verwerkt. Het is weliswaar geen paddenstoel, maar wellicht is het toch leuk om deze waarneming hier te melden, te meer omdat zulke nestjes uit ons land nog niet bekend waren (https://www.wildebijen.nl/kleineharsbij.html).
Urntjes van de Kleine harsbij (Anthediellum strigatum) op een zerk op de begraafplaats van Zuidwolde (foto Joop Verburg).
25 maart 2023. De Cedergrondbekerzwam, nieuw voor Drenthe
Boelie Boelens & Eef Arnolds
Verschillende stadia van de Cedergrondbekerzwam (Geopora sumneriana) in een tuin in Emmen (foto Boelie Boelens).
Boelie Boelens vond in een tuin aan de Heckningecamp in de wijk Angerslo van Emmen honderden bekerzwammen. Ze groeiden daar rond een oude Atlasceder en dat verraadde al snel de identiteit van de paddenstoel: de Cedergrondbekerzwam (Geopora sumneriana). Deze bekerzwam ontwikkelt zich lange tijd als een holle bol onder de grond en komt pas bij het openen van de vruchtlichamen iets boven het aardoppervlak uit. De vruchtlichamen zijn rijp komvormig en aan de rand stervormig gespleten. Ze kunnen tot zeven centimeter breed worden. De binnenkant is bleek grijs tot licht okergeel, de buitenkant is dicht bezet met lange, dikwandige, bruine haren. Later werd de soort van dezelfde plek gemeld door enkele anderen, onder anderen Gerrit Oost, met foto’s.
De Cedergrondbekerzwam fructificeert alleen in de lente (maart-mei) en is gebonden aan ceders. In Nederland komen deze bomen niet wild voor, maar ze worden wel als sierboom aangeplant. De paddenstoel vormt mycorrhiza met de wortels van ceders. De soort heeft in Nederland een opvallende verspreiding. Hij is algemeen op de voedselrijke klei- en veengronden in Noord- en Zuid-Holland en komt ook in Zeeland en het rivierengebied regelmatig voor. Opvallend is een clustertje vindplaatsen in de stad Groningen. Op de pleistocene zandgronden is de Cedergrondbekerzwam echter zeldzaam.
De groeiplaats van de Cedergrondbekerzwam onder een oude Libanonceder in Emmen (foto Gerrit Oost).
13 maart 2023. Muurtrechtertjes bij de winterplantenjacht in Zuidwolde
Joop Verburg
Muurtrechtertje (Omphalina rickenii) in volkstuin bij Zuidwolde (foto Joop Verburg).
Op 28 december 2022 kwam een groepje mensen bij elkaar bij de Vlindertuin/volkstuin aan de westkant van Zuidwolde. We deden mee aan de jaarlijks door FLORON georganiseerde ‘Winterplantenjacht’. Je speurt dan met elkaar een uur om te zien hoeveel soorten wilde planten ‘in bloei’ staan. Die bloei stelt vaak weinig voor, behalve van diehards zoals Klein kruiskruid en Paarse dovenetel. Je zoekt bewust naar mini-bloempjes zoals van de eerste Vroegeling en van Akkerereprijs.
Ik liep met mijn neus zowat op de grond en zag ineens op een heel licht bemost en nog onbewerkt paadje in een volkstuin een paar bruine hoedjes. Ze waren niet veel meer dan 1 cm breed en ongeveer even hoog, met aflopende plaatjes aan de onderzijde. Het ging duidelijk om een trechtertje (Omphalina) Ik heb een stukje lamel bekeken onder de microscoop en kwam in de richting van het Muurtrechtertje (Omphalina rickenii), vooral vanwege de gelijkenis in de hyfen met wat ik op internet zag. Ik heb een paar verse exemplaren naar Eef gebracht die bevestigde dat het om Muurtrechtertje gaat op grond van de bijna ronde sporen van 5-7 x 4-6 µm en het ontbreken van gespen aan de hyfen.
In maart 2023 vond ik opnieuw trechtertjes in enkele andere volkstuinen in hetzelfde complex, nog kleiner dan eerder met een hoeddiameter van 2 tot hooguit 5 mm. Bij navraag zei de volkstuinder dat hij nog nooit kalk had gestrooid, dus bedacht ik dat het wellicht een ander trechtertje zou kunnen zijn. Ik moest toch naar Hoogeveen en dan is Bernhard de Vries dichtbij. Die gaf als resultaat: ‘Het Muurtrechtertje. Geen gespen, incrustrerend pigment, traanvormige eind aan sporen. Ik zal hem bewaren’. Daarmee is de naam dubbel zeker geworden.
Het Muurtrechtertje is een karakteristieke soort van open vegetaties op droge, kalkhoudende grond. In de laatste 50 jaar is het Muurtrechtertje in Drenthe alleen gevonden op het Sedumdak van het bezoekerscentrum van Natuurmonumenten aan de Benderse in Ruinen. De soort gold in Nederland lange tijd als uiterst zeldzaam en staat op de Rode Lijst als ernstig bedreigd. Sinds 2000 is hij echter sterk toegenomen en in 48 atlasblokken genoteerd, vooral in kalkrijke streken als de kustduinen, Zuid-Limburg en het rivierengebied (digitale verspreidingsatlas NDFF). Het lijkt mij de moeite te lonen om er in de wintermaanden naar uit te kijken op soortgelijke plekken als onze volkstuin.
Muurtrechtertje (Omphalina rickenii) bij Zuidwolde, tekening Joop Verburg.
3 maart 2022. Rode kelkenvreugde
Eef Arnolds
Krulhaarkelkzwam (Sarcoscypha austriaca) in het Knoesterbos bij Stadskanaal
(foto Hendrica Vooijs).
Op 2 maart kreeg ik per mail een vraag van ons trouwe werkgroepslid Hendrica Vooijs: ‘Zou je misschien een gebied kunnen noemen voor die rode kelkzwammen? Ik zou daar heel blij van worden. Ik heb namelijk geen idee waar ik zou moeten kijken.’
Ik zat toevallig achter mijn computer en kon haar per omgaande antwoorden: ‘Vooral oost-Drenthe (veenkoloniën) biedt mogelijkheden. Ik heb op Waarneming.nl gekeken. De beste melding: Op 27 februari zijn 100 rode kelkzwammen gezien in het Knoesterbos ten zuiden van Stadskanaal. De coördinaten van de foto zijn: 258,898-556,979. Succes! ’
Al de volgende dag kwam een reactie van Hendrica met als onderwerp: ‘Blij blij blij met rode kelkzwam’. Verder schreef ze: ‘Nou ik ben maar meteen vanmiddag gaan kijken. En …………… gevonden! Jeetje, ik kon me niet meer losmaken van die plek😊. Inderdaad wel honderd. En veel grote ertussen, van wel zo’n 5 cm breed en 3 cm diep. Prachtig.’
Wie de foto’s van Hendrica ziet, kan zich vast iets voorstellen bij deze zwammeneuforie!
De kelkzwam van het Knoesterbos werd op Waarneming.nl opgegeven als de Krulhaarkelkzwam (Sarcoscypha austriaca) die alleen microscopisch te onderscheiden is van de Rode kelkzwam (S. coccinea). Het is mij niet bekend of de vondst inderdaad microscopisch is gecheckt. De Krulhaarkelkzwam is de meest voorkomende soort.
Als je deze kelken nog wilt bewonderen, moet er snel bij zijn. Eind maart is het wel gebeurd.
Krulhaarkelkzwam (Sarcoscypha austriaca) in het Knoesterbos bij Stadskanaal
(foto Hendrica Vooijs).
15 februari 2023. Laatbloeiers
Eef Arnolds
Grote Sponszwam (Sparassis crispa) op stronk van naaldboom in het Sleenerzand op 4 februari (foto Hendrica Vooijs).
Doorgaans is februari een maand waarin op mycologisch gebied erg weinig te beleven valt. Van diverse kanten ontving ik evenwel berichten over verse paddenstoelen die normaal in de herfst te vinden zijn. Zo fotografeerde Hendrica Vooijs op 4 februari in het Sleenerzand een gave, verse Grote sponszwam (Sparassis crispa) en op 14 februari prachtexemplaren van de Witwollige dennenzwam (Skeletocutis amorpha) met feloranje poriën in het Dwingelderveld. Op 7 februari vond ze in landgoed De Klencke bij Overhesselen maar liefst 22 Paarse schijnridderzwammen (Lepista nuda) in blakende vorm. Zelf zag ik in Schepping rond 10 februari jonge exemplaren van de Slanke anijstrechterzwam (Clitocybe fragrans) en een flinke groep van het zeldzame Pelargoniumbreeksteeltje (Pholiotina dentatomarginata). Volgens onze Paddenstoelenatlas van Drenthe was alleen de Slanke anijstrechterzwam één maal in februari gezien, de andere nog nooit.
Witwollige dennenzwam (Skeletocutis amorpha) op stam van naaldboom in het Dwingelderveld op 14 februari (foto Hendrica Vooijs).
Paarse schijnridderzwam (Lepista nuda) in landgoed De Klencke op 7 februari (foto Hendrica Vooijs).
10 februari 2022. Roze kaaszwam in Boswachterij Grolloo
Hendrica Vooijs
Roze kaaszwam (Rhodonia placenta) in Boswachterij Grolloo op 10 februari
(foto Hendrica Vooijs).
Bovenstaande paddenstoel was in februari nog te zien op een boomstronk in een beukenperceel in Boswachterij Grolloo. Aan de korstvormige, zachte vruchtlichamen met vage, lichtroze poriën is hij met enige moeite nog te herkennen als de Roze kaaszwam (Rhodonia placenta). Het mooie is er echter wel af. Op 9 november 2022 stonden op diezelfde stronk veel fraaiere exemplaren, onmiskenbaar door de intens roze kleur. Hieronder staat een foto van die vondst.
Aanvankelijk twijfelde ik aan de determinatie omdat de Roze kaaszwam gewoonlijk op naaldhout groeit. Volgens Eef betreft de stronk echter hoogstwaarschijnlijk een afgezaagde spar die bij een dunning uit het beukenbos verwijderd is. Dan klopt het weer.
De Roze kaaszwam was tot voor kort in ons land uiterst zeldzaam. Vóór 2010 waren slechts twee Nederlandse waarnemingen bekend. De Drentse atlas (Arnolds et al., 2015) noemt één vondst uit 2010 bij Havelte. Nu is deze soort al van 90 atlasblokken bekend, waarvan 13 in Drenthe (digitale NDFF verspreidingsatlas).
Roze kaaszwam (Rhodonia placenta) in Boswachterij Grolloo op 9 november 2022
(foto Hendrica Vooijs).
16 januari 2023. Een reuzenkorst op hazelaar
Eef Arnolds
Hazelaarschorsbreker (Vuilleminia coryli) in Schepping, Holthe (foto Eef Arnolds).
De hazelaars die ik jaren geleden op mijn land heb aangeplant, krijgen langzamerhand indrukwekkende afmetingen met bundels stammen tot 12 meter hoog en 20 cm dik. Een van die oude stammen had uit de verte een opvallend bleke kleur en leek over een grote lengte ontschorst. Nadere inspectie wees uit dat dit inderdaad het geval was, maar het kale hout was geheel overdekt met een dunne, wasachtige, vlakke korstzwam met een vaalroze tot bleek grijsviolette tint. Hij deed me wat groeiwijze betreft sterk denken aan de Gewone schorsbreker (Vuilleminia comedens) die op dode eikentakken zeer algemeen is, zowel op takken die nog aan de boom vastzitten als op afgevallen takken.
In recente literatuur is al gauw te vinden dat een verwante soort speciaal op hazelaar groeit: de Hazelaarschorsbreker (Vuilleminia coryli). Behalve in de gastheerkeuze verschilt die soort van de Gewone schorsbreker in de roze tint van het vruchtlichaam en onder de microscoop in de aanwezigheid van dikwandige cystiden. Hoewel de vruchtlichamen niet erg opvallen, is de Hazelaarschorsbreker in mijn tuin een van de grootste paddenstoelen die ik ooit heb gezien, met een oppervlakte van 450 bij 15 cm. De stam waarop hij zit leeft nog voor het grootste deel. Dat zou kunnen betekenen dat de soort soms als (zwakte)parasiet optreedt.
De Hazelaarschorsbreker is pas in 1989 als aparte soort beschreven en vanaf 1995 in Nederland bekend. Hij is nu in 30 atlasblokken waargenomen (digitale NDFF verspreidingsatlas), met zwaartepunten in Zuid-Limburg, Twente en de Achterhoek. Uit Drenthe was de soort nog niet vermeld, maar het lijkt me sterk dat deze korstzwam alleen in Holthe voorkomt.
Kijk er eens naar uit. De vruchtlichamen zijn het hele jaar te vinden.
Hazelaarschorsbreker (Vuilleminia coryli) in Schepping, Holthe (foto Eef Arnolds).
Paddenstoelenwerkgroep Drenthe 