De PWD-excursie van 18 november

Uitgelicht

Ondanks het kille en druilerige weer trok de laatste PWD-excursie van dit seizoen 12 deelnemers. Hoofddoel was het inventariseren van paddenstoelen in twee door Staatsbosbeheer ingestelde sparrenbosreservaten in Boswachterij Ruinen. Het zijn allebei fraaie, sfeervolle opstanden met oude, hoge sparren en een goed ontwikkelde moslaag. De mycoflora was duidelijk over haar hoogtepunt heen, maar we deden toch een paar mooie vondsten.
In het eerste sparrenbos aan de noordkant van de boswachterij (vak 35) waren helaas nogal wat oude bomen omgevallen na de kap van het aangrenzende lariksbos, waardoor het perceel kleiner en opener geworden is. Dat draagt aan de andere kant wel bij aan een meer natuurlijke bosstructuur. Op de dode stammen groeiden fraaie vruchtlichamen van de Roodgerande houtzwam (Fomitopsis pinicola).  Joop vond hier een rode russula met crèmekleurige lamellen en een matig scherpe smaak. Het  was de Bloedrode russula (Russula sanguinea), hier al eerder aangetroffen, maar mooi dat deze zeldzame en kwetsbare soort hier nog steeds voorkomt! Een grote verrassing was een Blauwe stippelsteelsatijnzwam (Entoloma dichroum), een paddenstoeltje met een violette hoed en iriserend blauwe steel. Deze zeldzame schoonheid is een nieuwe soort voor dit bosreservaat die de grote waarde van het perceel bevestigt.

PAD, Entoloma dichrous, 2019-11-18, Boswachterij Ruinen, Picea, foto J. Verburg-3 - kopieBlauwe stippelsteelsatijnzwam (Entoloma dichrous) in Boswachterij Ruinen
(foto Joop Verburg).

Het tweede sparrenperceel (vak 18) ligt aan de noordkant van het stuifzandrestant in de Boswachterij. Hier werden meer karakteristieke soorten van sparrenbossen waargenomen. Vooral gordijnzwammen waren goed vertegenwoordigd met o.a. Groenplaatgordijnzwam (Cortinarius scaurus), Franjeplaatgordijnzwam (C. junghuhnii), Pagemantel (C. semisanguineus), Valse grootspoorgordijnzwam (C. unimodus) en Paarsplaatgordijnzwam (C. ionophyllus). Er stond behoorlijk wat Geelplaatgordijnzwam (C. croceus), maar een door Rob meegenomen, wat apart uitziend exemplaar had duidelijk grotere sporen en bleek C. croceoconus te zijn, ofwel de Boomloze gordijnzwam. Hier stonden bomen zat, maar hij wordt ook ver uit de buurt van bomen gevonden; vandaar de naam.
De topper van deze dag was de Roodrandgordijnzwam (C. anthracinus), een vrij kleine, maar opvallende soort met een zeer donkere, purperbruine hoed, fijn roodgerand door velumresten, en rozerode lamellen. Hij wordt in Nederland vooral gemeld uit loofbossen op basenhoudende, lemige gronden. Dat sluit aan bij de enige andere recente Drentse waarneming, in De Kleibosch bij Foxwolde. In Scandinavië en Centraal-Europa geldt de soort in de eerste plaats als begeleider van Fijnspar. Vermoedelijk is dit de eerste Nederlandse vondst in een fijnsparrenbos.

PAD, Cortinarius anthracinus, 2019-11-18, Boswachterij Ruinen, Picea-1 - kopieRoodrandgordijnzwam (Cortinarius anthracinus) in Boswachterij Ruinen
(foto Eef Arnolds).

Gaandeweg keken we ook rond in andere delen van de boswachterij, waaronder een beukenlaan, gemengde loof- en naaldbossen, vliegdennen in het stuifzandgebied en het heidegebiedje aan de oostkant van de Ruinerweg. Hier had de nachtvorst al te veel huisgehouden. Er stonden nog maar weinig paddenstoelen, met als meest vermeldenswaardig een Stekeltrilzwam (Pseudohydnum gelatinosum) op een rotte dennenstronk.

PAD, 2019-11-18, PWD excursie Ruinen, fotografen rond C. anthracinus, foto H. Post-2Belangstelling voor de Roodrandgordijnzwam (Cortinarius anthracinus) tijdens de PWD-excursie in Boswachterij Ruinen (foto Hans Post).

Extra PWD-excursie op golfbaan De Gelpenberg

Uitgelicht

17 november 2019. Extra PWD-excursie op 14 november op golfbaan De Gelpenberg.
Om de paddenstoeleninventarisatie van golfbaan De Gelpenberg bij Aalden af te ronden werd een PWD-excursie ingelast op 14 november. Hiertoe werd op 12 november een mail verstuurd aan PWD-leden die eerder dit jaar excursies bijwoonden. Ondanks de korte termijn waren we met zeven paar ogen in het veld.
Het doel van deze excursie was om ook een goed beeld te krijgen van laat fructificerende soorten. Daarin zijn we ruimschoots geslaagd met een lijst van 135 soorten. De meest interessante vondst was de Adonistrechterzwam (Clitocybe houghtonii), gekenmerkt door zalmroze lamellen. Hij groeide in een jong loofbos op voedsel- en humusrijke grond. De soort is in Drenthe zeer zeldzaam. Andere interessante soorten in dit habitattype waren o.a. de Vuurmelkzwam (Lactarius pyrogalus), Purpersnedemycena (Mycena pelianthina), Meidoorndonsvoetje (Tubaria dispersa), Rimpelig breeksteeltje (Pholiotina rugosa) en Geringd breeksteeltje (P. arrhenii). Van de hier eerder ontdekte Goudhoed (Phaeolepiota aurea) stonden nog twee oude vruchtlichamen op dezelfde plek tussen brandnetels.

PAD, Clitocybe houghtonii, 2019-11-14, Aalden, glolfbaan Gelpenberg, foto J. Verburg - kopie
Adonistrechterzwam (Clitocybe houghtonii) (foto Jaap Veneboer).

Op schrale, zandige plekken in de heidegedeelten van het terrein groeiden lokaal veel Heideknotszwammen (Clavaria argillacea) en op één plek Heidekleefsteelmycena (Mycena pelliculosa). Een bijzondere soort was hier het Duinmostrechtertje (Omphalina galericolor).

7 november 2019. PWD-excursie in Schepping in programma Roeg van RTV Drenthe.
Tijdens de PWD-excursie van 4 november j.l. zijn door Jan Dijk opnamen gemaakt voor het natuurprogramma Roeg van RTV Drenthe. De daarvan gemaakte collage wordt voor het eerst uitgezonden op 9 november a.s. om 17.10 uur en daarna een aantal malen herhaald.

oef pwd hollthe eef arnolds schepping.CR2Eef Arnolds voor en Jan Dijk achter de camera. Foto Geert de Vries.

7 november 2019. Volgen van nieuws en waarnemingen op deze site.
Het is vanaf heden mogelijk om je aan te melden als volger van de blogpagina Nieuws van de PWD. Bij aanmelding ontvang je automatisch een e-mail als er een nieuwe bericht wordt toegevoegd. Je kunt je aanmelden via een knop onderaan de pagina.

6 november 2019. De PWD-avond van 5 november
Met zeven deelnemers werd in de vergaderruimte van Holthe 21 een oude traditie van de werkgroep in ere hersteld. Er was niet veel vers materiaal te bewonderen. Het grootste deel van de avond werd besteed aan het bekijken en zo mogelijk benoemen van paddenstoelen op foto’s die sommige deelnemers op memorysticks hadden meegenomen. Dit bleek een zeer leerzame bezigheid. Voor herhaling vatbaar.

5 november 2019. De PWD-excursie in Schepping op 4 november

oef pwd hollthe eef arnolds schepping.CR2Paddenstoelen inventariseren in Schepping (foto Geert de Vries).

Ondanks de voorafgaande vorst en daardoor getdemperde  verwachtingen was de opkomst groot. Met 22 deelnemers doorkruisten we in traag mycologentempo dit kleine privé natuurgebied (5,5 ha) in Holthe bij Beilen. Het viel alleszins mee. Vooral in de bosgedeelten stonden nog genoeg paddenstoelen. Met een totaallijst van 180 soorten, waaronder veel bijzonderheden, deed het terrein zijn faam als ‘mycologische hotspot’ eer aan. Niet eens alle hoeken werden bezocht, waardoor fraaie exemplaren van de Oranje berkenboleet (Leccinum versipelle) en Lila gordijnzwam (Cortinarius alboviolaceus) voor de meesten ongezien bleven.

PAD, Clavicorona taxophila, 2019-11-04, Schepping, Vaderland, bosje, foto J. Veneboer - kopieWit kroonknotsje (Clavicorona taxophila). Foto Jaap Veneboer.

Een topper was het zeldzame Wit kroonknotsje (Clavicorona taxophila), dat 20 jaar geleden al op een andere plek in Schepping was gevonden, maar dat slechts van een paar vindplaatsen in ons land bekend is. Het is een wit knotszwammetje met een trechtervormig verbrede, van boven ingedeukte top. Zeer geschikt als drinkbeker voor de vele kabouters en elfjes die hier huizen!

PAD LUDIEK, Hanekammen met elfjes en kabouters

Andere bijzondere soorten in de voedselrijke bosjes waren o.a. Fijnschubbige parasolzwam (Lepiota echinella), Gewimperde aardster (Geastrum fimbriatum), Haagbeukschorszwam (Peniophora laeta), Meidoorndonsvoetje (Tubaria dispersa) en de naar snoepjes geurende Citroengele satijnzwam (Entoloma pleopodium).
Een hoogtepunt was de vondst onder een oude berk van de landelijk zeer zeldzame Kleinsporige gordelsteelgordijnzwam (Cortinarius depressus), een vrij grote soort uit het ondergeslacht Telamonia met een bruine hoed. Hij werd in het veld met de nodige twijfels als Groene berkengordijnzwam (C. raphanoides) benoemd. Onder de microscoop bleken de sporen geheel anders te zijn. Ook andere kenmerken klopten niet met die soort. De Kleinsporige gordelsteelgordijnzwam is niet alleen nieuw voor Schepping, maar ook voor Drenthe.

PAD, Cortinarius depressus, 2019-11-04, bij Betula, Schepping, foto J. Verburg - kopie
Kleinsporige gordelsteelgordijnzwam (Cortinarius depressus). Foto Joop Verburg.

In het open, grazige natuurontwikkelingsgebied van Schepping waren de meeste paddenstoelen door de vorst verdwenen. Spectaculair waren evenwel de vier grote groepen aardtongen die tot even veel soorten bleken te behoren: Kleverige aardtong (Geoglossum glutinosum), Brede aardtong (G. cookeianum), Slanke aardtong (G. umbratile) en Fijngeschubde aardtong (G. fallax). Ook de Grijze knotszwam (Clavaria daulnoyae) trok veel bekijks.

PAD, Geoglossum glutinosum, 2019-11-04, Schepping, schraal grasland, foto J. Veneboer - kopie
Kleverige aardtong (Geoglossum glutinosum). Foto Jaap Veneboer.

Nieuws

 

1 november 2019. De aanstaande excursie en Zwamdag in Holthe
De paddenstoelenweelde van de afgelopen weken is helaas grotendeels weggevaagd door de nachtvorst en drogende wind van de laatste heldere dagen. De excursie van 4 november naar Schepping in Holthe gaat echter gewoon door. Deze excursie, waarvoor opgave verlicht was, is inmiddels volgeboekt.
Op a.s. dinsdag 5 november is een zwamavond gepland in Holthe met als thema ‘graslandpaddenstoelen’. Omdat het aantal graslandsoorten recent door de vorst sterk is afgenomen, is inbreng van alle interessante paddenstoelen welkom. Tevens is er op deze avond voor iedereen gelegenheid om digitale foto’s te vertonen van paddenstoelen waarvan de naam twijfelachtig of onbekend is. Dat kunnen ook oudere foto’s zijn uit andere jaren en van buiten Drenthe. We zullen dan trachten om deze van een naam te voorzien.

28 oktober 2019. Impressies van de PWD-excursie bij Lhee op 21 oktober.
In de ochtend trok een groot aantal paddenstoelenliefhebbers onder leiding van Rob Chrispijn door het Noordenveld onder het Lheederzand. Deze voormalige landbouwenclave in Nationaal Park Dwingelderveld is recent heringericht voor de ontwikkeling van een nat heidelandschap. Daartoe is op grote schaal de vruchtbare bovengrond verwijderd. Zoals gebruikelijk was de mycoflora er vrij arm, maar wel met enkele zeer kenmerkende soorten, waaronder het zeldzame Gesteeld veenknoopje (Sarcoleotia platypus) dat er met duizenden stond. Andere bijzondere pioniers waren hier de Leemknotszwam (Clavaria krieglsteineri) en het Duinmostrechtertje (Omphalina galericolor). Een vezelkop met veel velum op de hoed langs het nabije schelpenfietspad werd door Rob gedetermineerd als de zeer zeldzame en ernstig bedreigde Bleekhoedviltkop (Inocybe leucoblema), een nieuwe soort voor Drenthe.

10-DSC02520 gesteeld veenknoopje
Gesteeld veenknoopje (Sarcoleotia platypus). Foto Joop Verburg

Na de middagpauze werd de excursie zonder Rob voortgezet. Onder leiding van Joop Verburg werden in het bosgebied en langs het fietspad van het Lheederzand ruim 130 soorten aan de lijst toegevoegd, met als toppers o.a. de Grijze knotszwam (Clavaria daulnoyi) en een fraaie Harslakzwam (Ganoderma resinaceum) op de voet van een oude eik.

2-DSC02550 harslakzwam
Harslakzwam (Ganoderma resinaceum). Foto Joop Verburg

14 oktober 2019. Paddenstoelenkroonjuweel bij Schoorl bedreigd!
De Nederlandse Mycologische Vereniging heeft onlangs een lijst laten opstellen van ‘paddenstoelenhotspots’. Dat zijn de belangrijkste paddenstoelengebieden van ons land, hoofdzakelijk gebaseerd op het aantal Rode-lijstsoorten. In onze laatste nieuwsbrief (Cantharellus nummer 1) stond een bijdrage van Rob Chrispijn over het Drentse aandeel in deze lijst. Daarin worden doel en methode nader uitgelegd.
De lijst van hotspots is officieel gepresenteerd op 11 oktober tijdens een bijeenkomst in Schoorl, waar onze bestuursleden Rob Chrispijn en Eef Arnolds een presentatie gaven. Schoorl werd als plaats van handeling gekozen omdat het duingebied bij Schoorl het allerbelangrijkste paddenstoelengebied van Nederland is en omdat de beheerder, Staatsbosbeheer, om tientallen hectares van het zeer waardevolle duindennenbos te kappen. Tijdens een excursie konden we met eigen ogen zien hoe rijk deze bossen zijn aan bijzondere paddenstoelen, maar ook hoe veelvormig ze zijn en hoe fraai ze in het landschap passen. Het is voor ons onvoorstelbaar dat hier door een natuurbeheerder zo bruusk zal worden ingegrepen.
De plannen van Staatsbosbeheer stuiten ook op verzet van omwonenden. Ze hebben onder meer een petitie opgesteld die door iedereen kan worden ondertekend. Hoewel het betreffende gebied niet in Drenthe ligt, wil het bestuur van de PWD wegens de grote belangen die op het spel staan 
alle paddenstoelenliefhebbers oproepen om deze petitie mede te ondertekenen. Dat kan via onderstaande website, waar ook veel meer informatie over het gebied te vinden is. 


Zegt het voort!

10 oktober 2019. Goud voor golfbaan De Gelpenberg
Op 7 oktober was de werkgroep te gast op golfbaan De Gelpenberg bij Aalden. In gezelschap van 10 enthousiaste leden van de golfclub zochten we het zuidelijke gedeelte van dit grote terrein (circa 80 ha)af. De golfclub koestert haar greens, maar evenzeer de daartussen gelegen natuurelementen.  Die zijn zeer gevarieerd: bossingels en bosjes met loof- en naaldbomen op arme, zandige grond, maar ook op voedsel- en humusrijke bodems; schrale en rijke graslandjes; stukjes zandige heide en een paar gegraven plasjes met natuurlijke oeverbegroeiing. Dat komt tot uiting in onze soortenlijst. Er werden maar liefst 181 soorten paddenstoelen genoteerd, een zeer hoog dagtotaal.

03-DSC01830 parelamaniet - kopie
Leden van de golfclub met een Parelamaniet (Amanita rubescens). Foto Joop Verburg.

Enkele bijzondere vondsten zijn Bruin elfenschermpje (Mycena dura) en Purpersnedemycena (M. pelianthina) in bosjes op rijke grond, Verblekende russula (Russula exalbicans) en Bonte berkenrussula (R. versicolor), beide bij berk langs paden, Roze stinkzwam (Mutinus ravenelii) in grasland, Heideknotszwam (Clavaria argillacea), Oranje mosbekertje (Neottiella rutilans) en Veenmossatijnzwam (Entoloma elodes) in schrale heide, Gedrongen satijnzwam (E. gerriae) in schraal grasland, Witgeringd mosklokje (Galerina jaapii) en Olijfbruine zwavelkop (Hypholoma olivaceotinctum) langs de oever van een plas, de Weke aderzwam (Leucogyrophana romellii) op een gekapte stam van Grauwe els.

a IMG_3218 aalden 07-10-2019 - kopie
Weke aderzwam (Leucogyrophana romellii). Foto Jaap Veneboer

Om vier uur vertrokken alle deelnemers moe, maar voldaan. Ik bleef nog even hangen om  nog niet bezochte delen te verkennen. Vlakbij het parkeerterrein stuitte ik in een bosrand met brandnetels op de topper van de dag: een prachtige groep Goudhoeden (Phaeolepiota aurea). Het is een van onze meest spectaculaire paddenstoelen met een goudgele hoed ter grootte van een soepbord op een statige steel, met een korrelige, goudkleurige ring behangen.  In de Drentse atlas wordt deze zeldzame soort van slechts vijf andere plaatsen genoemd.
Het zou ons niets verbazen als De Gelpenberg de rijkste paddenstoelenflora heeft van alle golfbanen in ons land. Dat is een felicitatie waard!

IMG_3069 - kopieGoudhoed (Phaeolepiota aurea) op De Gelpenberg. Foto Eef Arnolds

26 september 2019. Volop herft!
De PWD-excursie van 23 september j.l. naar Linde trok slechts zes deelnemers. Kennelijk hadden onze leden er nog weinig vertrouwen in na de afgelopen mycologisch magere weken.
Ten onrechte. In het jonge landgoed Linde stonden veel verse paddenstoelen. Opvallend was bijvoorbeeld het grote aantal Groene knolamanieten (Amanita phalloides). Talrijk was ook de Tumorgalzwam (Syzygospora tumefaciens), gewoonlijk een zeldzaamheid die slechts nu en dan wordt gevonden met enkele exemplaren. Het is een opvallende parasiet die hersenachtige woekeringen vormt op de hoed van het hier overvloedig aanwezige Gewoon eikenbladzwammetje (Gymnopus dryophilus). De soortenlijst telt 121 soorten, waaronder bijzonderheden als Vuurmelkzwam (Lactarius pyrogalus), Geelbruine wolsteelparasolzwam (Lepiota magnispora), Kleine berkenboleet (Leccinum schistophilum), Honingkleurige galgordijnzwam (Cortinarius pluvius), en Kleine vaalhoed (Hebeloma hiemale). De beide laatste soorten groeiden in een mooi ontwikkeld wilgenstruweel.
Ook elders is nu de herfst volop losgebarsten met paddenstoelen in vele kleuren en geuren. Nu er op uit en genieten!!

IMG_2675 - kopie

Tumorgalzwam (Syzygospora tumefaciens). Foto Eef Arnolds

7 september 2019
Tot mijn spijt heb ik als excursieleider besloten om de PWD-excursie van a.s. maandag 9 september naar Drijber en omstreken af te gelasten.
Ik heb vandaag ter voorbereiding vrij uitgebreid twee terreinen bezocht die op het programma staan. In het ene terrein trof ik drie paddenstoelen aan van twee soorten.; in het andere helemaal geen verse paddenstoelen. Kennelijk hebben de recente buien nog onvoldoende effect gehad op de sluimerende mycelia. Het zal duidelijk zijn dat het momenteel niet de moeite loont om hier met een groep heen te gaan.
Hopelijk de volgende keer beter!

23 augustus 2019
Helaas zien we ons genoodzaakt om de geplande russula avond op dinsdag 27 augustus af te gelasten. We hebben recent in bermen en bossen rondgekeken, maar er zijn weinig russula’s te vinden en de meeste zijn in slechte conditie. Gezien de verwachting van tropische temperaturen en droogte tot ver in de volgende week zal de situatie alleen maar verder achteruitgaan.
We laten de excursie van maandag naar vochtige bosjes bij Lieveren wel doorgang vinden, al zijn de verwachtingen niet hoog gespannen.

11 augustus 2019
Joop Verburg maakte me attent op een storende fout in de recent rondgezonden nieuwsbrief. Op pagina 8 staat in het onderschrift van de foto Dubbelgangerfranjehoed. Dit moet zijn Dubbelgangerbundelzwam, zoals correct in de tekst wordt vermeld. In de versie van de nieuwsbrief op deze site is deze correctie inmiddels doorgevoerd.

8 augustus 2019
De jaarlijkse nieuwsbrief van de PWD is verschenen. Het tijdschrift heeft vanaf heden de titel Cantharellus. De nieuwsbrief is per mail toegezonden aan actieve leden van de PWD en kan ook op deze site worden gedownload in de rubriek Nieuwsbrieven.

12 juli 2019
Het nieuwe programma van de PWD voor de herfst van 2019 is gereed! Je kunt het programma inzien in de rubriek Activiteiten. Ook zijn de eerste meldingen van paddenstoelen te zien in de rubriek Waarnemingen.